Điều tra, nghiên cứu sự phân bố cà phổ ký chủ của sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) trong điều kiện tự nhiên của tỉnh Vĩnh Phúc


I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo Trung tâm nông nghiệp và sinh học Quốc tế tại Anh (CABI). Sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda) là loài sâu hại đa thực, chúng có thể gây hại trên 80 loại cây trồng, gây hại nặng trên nhóm cây họ hòa thảo như: ngô, lúa, kê và cây mía. Sâu keo mùa thu có nguồn gốc từ châu Mỹ, mới xâm nhập vào nước ta từ tháng 3/2019 gây hại nặng trên ngô và nhiều loại cây trồng khác ở một số tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên. Chỉ sau hơn 3 tháng, loài sâu này đã được ghi nhận xuất hiện ở 46 tỉnh. Trước tình hình đó Bộ Nông nghiệp & PTNT đã ban hành Chỉ thị số 4962/CT-BNN-BVTV ngày 15/7/2019 về việc tăng cường công tác phòng, chống sâu keo mùa thu hại ngô. Đây là loài sâu hại có sức phá hại lớn, trưởng thành di trú rất xa, khả năng sinh sản lớn, vòng đời ngắn, có nhiều lứa trong năm và thời gian các lứa đan xen nhau nên rất khó khăn trong công tác phòng, chống.

Sâu keo mùa thu là loại sâu mới, những tài liệu hoặc nghiên cứu về loài sâu hại này còn rất ít. Để hiểu rõ hơn về đối tượng sâu hại này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu nội dung vùng phân bố, phổ ký chủ và tác hại của sâu keo mùa thu tại Vĩnh Phúc.

II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Tiến hành theo quy chuẩn Việt Nam QCVN01-38: 2010 của BNNPTNT, Căn cứ vào Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 243:2019/BVTV “Khảo nghiệm trên đồng ruộng hiệu lực phòng trừ sâu xám, sâu keo mùa thu hại cây trồng cạn”.

+ Điều tra sự phân bố: Điều tra, thu thập số liệu thống kê từ các trạm BVTV, kết hợp điều tra thực địa về tình hình của SKMT tại một số vùng trồng ngô trọng điểm của tỉnh.

+ Điều tra xác định phổ ký chủ: Tiến hành điều tra đối với tất cả các loại cây trồng có mặt ở trong và xung quanh khu vực đang có sự xuất hiện của sâu keo màu thu nhằm phát hiện các loại cây trồng được sâu keo mùa thu sử dụng làm thức ăn. Đặc biệt chú ý một số cây thuộc họ hòa thảo.

- Chỉ tiêu theo dõi:

+ Tần xuất suất hiện trên cây ngô tại các vùng điều tra

+ Thống kê loài thực vật được sâu keo mùa thu sử dụng làm thức ăn

                                                     Số lần bắt gặp

+ Tần suất xuất hiện (%)  = ----------------------------------- x 100

        Tổng số lần điều tra

Mức độ xuất hiện được đánh giá theo thang bậc sau:

+ Tần suất xuất hiện dưới 5%, hiếm khi bắt gặp

+ Tần suất xuất hiện  5 - 25%, bắt gặp với số lượng ít

+ Tần suất xuất hiện >25 - 50%, bắt gặp thường xuyên với số lượng trung bình

+ Tần suất xuất hiện  >50%, bắt gặp thường xuyên với số lượng nhiều

- Lịch điều tra: điều tra ngẫu nhiên theo đợt vào tất cả các giai đoạn phát triển chính của cây ngô.

III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

1. Sự phân bố của sâu keo mùa thu trong điều kiện tự nhiên tại Vĩnh Phúc

Sâu keo mùa thu phân bố rộng ở khắp 9 huyện, thành phố của tỉnh Vĩnh Phúc và gây hại mạnh trên cây ngô, đặc biệt là các giống NK4300, LVN4, CP511, CP 512, CP888,... gây hại nhẹ trên giống NK4300 Bt/GT,

Đối với phổ ký chủ của sâu keo mùa thu thì ngoài cây ngô sâu còn gây hại cả trên cây lúa, cỏ voi làm thức ăn,… (cây ký chủ phụ).

Theo thu thập thống kê từ các trạm BVTV huyện, kết hợp điều tra thực địa về tình hình gây hại và phân bố của SKMT tại một số vùng trồng ngô trọng điểm của tỉnh, từ đầu năm 2020 đến vụ Xuân năm 2021, sâu keo mùa thu đã xuất hiện và gây hại ở tất cả các vùng trồng ngô của tỉnh, sâu liên tục gối lứa và gây hại ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây, đặc biệt là giai đoạn cây ngô được 3-5 lá sâu keo mùa thu gây hại nặng. Sâu hại hầu hết trên các giống ngô đang trồng phổ biến của tỉnh như NK4300, NK7328, LVN4, LVN61, CP888, CP512, CP511, ngô Nếp, ngô Ngọt,...

 

Bảng 1: Tần suất xuất hiện SKMT S.frugiperda trên một số giống ngô chính tại các vùng trồng ngô trọng điểm

Tần suất xuất hiện

Giai đoạn sinh trưởng

Giống ngô

NK4300

LVN4

CP888

NK4300 Bt/GT

Cây con

++++

++++

++++

++

7- 10 lá

+++

++++

++++

+

Xoáy nõn

++

+++

+++

-

Trỗ cờ

+

++

++

-

Phun râu

-

+

+

-

Hạt sữa

-

+

+

-

Hạt chắc

-

+

+

-

Ghi chú: Đánh giá mức độ xuất hiện theo thang bậc sau: +: hiếm gặp (tỷ lệ < 5%); ++: ít phổ biến (tỷ lệ 5 - 25%); +++: Trung bình (tỷ lệ 25 - 50%); ++++: Phổ biến (tỷ lệ > 50%); -: Không xuất hiện

Nhận xét: Từ kết quả bảng trên chúng tôi thấy SKMT xuất hiện ở hầu hết các giống ngô đang trồng phổ biến tại một số vùng trồng ngô trọng điểm của Vĩnh Phúc (Yên Lạc, Tam Dương, Sông Lô). Tuy nhiên tần suất xuất hiện khác nhau: Phụ thuộc vào giống và giai đoạn sinh trưởng của từng giống. Tần suất xuất hiện giai đoạn cây con là phổ biến, nhất là các giống LVN4, NK4300, CP888 (tỷ lệ > 50%), giống NK4300 Bt/GT tần xuất xuất hiện thấp ít gặp (tỷ lệ < 25%). Giai đoạn phát triển thân lá đến xoáy nõn tần suất xuất hiện trên các giống ngô giảm dần từ tỷ lệ > 50% xuống tỷ lệ 5 - 25%. Riêng ngô LVN4, CP888 vẫn xuất hiện với tỷ lệ cao 25 - 50% chứng tỏ đây là các giống ngô nhiễm sâu keo mùa thu nặng nhất trong tất cả các giống; còn giống NK4300 Bt/GT là giống kháng sâu keo mùa thu tốt nhất.  Từ giai đoạn vào hạt đến thu hoạch tần suất xuất hiện sâu keo mùa thu trên giống ngô NK4300 Bt/GT và NK4300 không thấy xuất hiện, các giống còn lại sâu keo mùa thu xuất hiện với tần suất thấp (tỷ lệ < 5%).

2. Phổ ký chủ của sâu keo mùa thu trong điều kiện tự nhiên tại Vĩnh Phúc

- Theo thông tin từ nguồn CABI cung cấp thì Sâu keo mùa Thu Spodoptera frugiperda là loài sâu hại đa thực, chúng có thể gây hại trên 80 loại cây trồng, gây hại nặng trên nhóm cây họ hòa thảo như: ngô, lúa, kê và cây mía. Ngoài ra cũng đã được phát hiện gây hại trên các loại rau, cây bông.

- Tại Vĩnh Phúc điều tra ở 02 vụ sản xuất gồm vụ Đông năm 2020 và vụ Xuân năm 2021 đối với tất cả các loại cây trồng có mặt ở trong và xung quanh khu vực đang có sự xuất hiện của sâu keo mùa thu nhằm phát hiện các loại cây trồng được sâu sử dụng làm thức ăn. Đặc biệt chú ý một số cây thuộc họ hòa thảo để xác định phổ ký chủ của sâu keo mùa thu, kết quả điều tra như sau:

  • S.frugiperda

Tần suất xuất hiện

Giai đoạn sinh trưởng

Cây ký chủ

Lúa

Ngô

Cỏ voi

Cây con

++

++++

++

Phát triển thân lá

+

+++

++

Thu hoạch

-

+

-

 

Ghi chú: Đánh giá mức độ xuất hiện theo thang bậc sau: +: hiếm gặp (tỷ lệ < 5%); ++: ít phổ biến (tỷ lệ 5 - 25%); +++: Trung bình (tỷ lệ 25 - 50%); ++++: Phổ biến (tỷ lệ > 50%); -: Không xuất hiện

Nhận xét: Từ số liệu trên chúng tôi thấy ngoài cây ngô thì sâu keo mùa thu còn gây hại trên cả cây lúa, cỏ voi. Song mức độ gây hại cũng như tần suất xuất hiện giữa các cây ký chủ khác nhau. Trên cây ngô sâu xuất hiện liên tục ở các giai đoạn; xuất hiện nhiều ở giai đoạn cây con (tỷ lệ  > 50%) và giai đoạn phát triển thân lá (tỷ lệ 25 - 50%). Trên cây lúa và cây cỏ voi chỉ xuất hiện nhiều ở giai đoạn cây con, giai đoạn phát triển thân lá đến thu hoạch sâu xuất hiện ít hơn (tỷ lệ 5 - 25%).

       3. Quy luật phát sinh gây hại của sâu keo mùa thu gây hại ngô tại Vĩnh Phúc

- Sâu keo mùa thu gây hại quanh năm, ở tất cả các vùng trồng ngô, các giống ngô và các giai đoạn sinh trưởng của ngô được trồng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

- Tác hại của sâu keo mùa thu: Sâu keo mùa thu là loài sâu hại mới, tốc độ phá hoại mạnh trên diện rộng. Mới xuất hiện từ đầu năm 2019, sâu keo mùa thu đã gây hại mạnh trên tất cả các vùng trồng ngô của tỉnh. Khi mật độ cao loài sâu này ăn lá ngô đến mức “như tằm ăn lá dâu”. Sâu có khả năng phá hoại từ lúc còn non cho đến khi trưởng thành, ăn suốt ngày đêm nên xuất hiện đến đâu thì vùng trồng ngô bị ăn tan hoang đến đấy, cục bộ một số diện tích ngô bị sâu ăn trụi lá hoàn toàn, không có khả năng phục hồi, làm thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho nông dân. Theo số liệu điều tra và thống kê của Chi cục Trồng trọt & BVTV tỉnh vụ Đông năm 2020 là 181 ha; vụ Đông năm 2021 là 58 ha. Diện tích sâu hại giảm một phần là do được áp dụng các biện pháp phòng chống sâu keo mùa thu kịp thời, hiệu quả.

- Đặc tính gây hại: Sâu keo mùa thu gây hại mạnh trên diện rộng, tốc độ phá hoại nhanh, có nơi mật độ cao chỉ sau một đêm sâu đã cắn trụi hết ngọn cây ngô, ảnh hưởng đến mật độ trồng, dẫn đến ảnh hưởng năng suất ngô, gây thiệt hại kinh tế của bà con. Sâu liên tục gối lứa, mật độ ổ trứng xuất hiện thường xuyên trên đồng ruộng, số lượng quả trứng/ổ cao, tỷ lệ sâu non nở tự nhiên lớn nên mật độ sâu non nhiều là nguyên nhân sâu phá hại mạnh trên các vùng trồng ngô của tỉnh.

IV. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

- Sâu keo mùa thu phân bố rộng ở khắp 9 huyện, thành phố của tỉnh Vĩnh Phúc và gây hại mạnh trên cây ngô, đặc biệt là các giống LVN4, NK4300, CP888,...

- Đối với phổ ký chủ của sâu keo mùa thu thì ngoài cây ngô sâu còn sử dụng cả cây lúa, cỏ voi làm thức ăn (cây ký chủ phụ).

- Đối với quy luật phát sinh gây hại: Sâu keo mùa thu gây hại quanh năm, ở tất cả các vùng trồng ngô, các giống ngô và các giai đoạn sinh trưởng của cây ngô được trồng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

- Đề nghị tiếp tục nghiên cứu thêm các giải pháp ứng dụng công nghệ sinh học để đưa ra khuyến cáo, hướng dẫn trong phòng chống sâu keo mùa thu trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

- Đề nghị Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn chỉ đạo Chi cục Trồng trọt & BVTV, TT Khuyến nông - khuyến ngư, TT Giống nông nghiệp… tập huấn, tuyên truyền và hướng dẫn bố trí cơ cấu giống và thời vụ trồng ngô phù hợp để né các lứa sâu phát sinh gây hại. Ứng dụng các giải pháp phòng chống sâu keo mùa thu hại ngô trên địa bàn toàn tỉnh trong các vụ tiếp theo.

 

 

Ngày đăng: 07/12/2021 Tác giả: Th.s Nguyễn Việt Xuân, Th.s Nguyễn Hữu Dũng, Ks Trần Thị Đoan Trang và nhóm nghiên cứu - Chi cục Trồng trọt & BVTV Vĩnh Phúc - Số lần được xem: 77

Khoa học Công nghệ


ĐƠN VỊ THUỘC CƠ SỞ


Liên kết website